HIV

"Düzenli ilaçla virüs saptanamaz olur; bulaştırmaz, uzun bir hayat sürersin." Çok sayıda farklı kişiyle yakınlaşan yetişkinde görülebilen, ömür boyu kalan bir hastalık. İlaçla kontrol altına alınır; kontrol altındayken ömrü kısaltmaz.

Kimde, ne zaman başlar

• Yalnız 18 yaşından sonra.
• Yalnız kişi penceresindeki "Sevişin" etkileşiminden sonra ihtimal doğar.
• Son iki yılda en az üç farklı kişiyle yakınlaştıysan risk başlar. Tek partnerle, iki partnerle hiç olmaz.
• Her yakınlaşmada ihtimal: üç kişide yaklaşık %0,15, dört kişide %0,3, beş kişide %0,45. Kişi sayısı arttıkça büyür.
• Hapisteyken ya da hastanedeyken bu zar atılmaz.
• Bir hayatta yalnız bir kez yakalanırsın.

Teşhis sebebini yargılamadan söyler: "Son iki yılda birkaç farklı kişiyle birlikte oldun. Rutin testte sonuç pozitif çıktı." Başka örnekler: haftalardır geçmeyen halsizlik ve doktorun son ilişkileri sorması, kan bağışından sonra gelen telefon.

Haber veren günler ve erken yakalama

Önce yaklaşık 3 gün (30 günlük yılda) Günlük'e "Kendini iyi hissetmiyorsun" düşer. Bu günlerde Hastane'de "Muayene ol" (1.400₺) ya da 30 yaşından sonra "Yıllık kontrolden geç" (3.800₺) yaparsan HIV başlar ama sağlık kapasiten düşmez ve baştan kontrol altında olur.

Belirtiler ve süre

• Ömür boyu sürer.
• Anlık sağlığını kemirmez. Tedavisizken yılda yaklaşık 2 mutluluk götürür; kontrol altında bunun %40'ı.

Tedavi

• "Doktora git, tedavi ol": 45.000₺. Tutarsa kontrol altına alınır: "Günlük ilaçla virüs saptanamaz düzeye indi; HIV kontrol altında."
• Tutma ihtimali yüksek: sağlığın 50 iken yaklaşık %90, 90 iken %94. 65 ve 78 yaşından sonra 10'ar puan daha az.
• Tutmazsa sağlığın 10 düşer, geri gelmez: "Virüs yükü düşmedi; ilaç değişikliği gerekecek." Reklamla "İkinci görüş" bir deneme daha; sonra yeniden deneyebilirsin.
• İlaç gideri: yılda 24.000₺ (30 günlük yılda günde 800₺).
• "Deneysel tedaviyi dene": yılda bir, 180.000₺, %5 tutar. Tutarsa virüs tamamen gider ("Testlerde virüsün izine rastlanmadı. Doktorlar nadir görülen bir iyileşme diyor.") ve kapasiteden aldığı puanın dörtte biri geri gelir. Tutmazsa mutluluk -10, sağlık -4.

Hapiste: "Revire gitmeyi talep et", ücretsiz, yaklaşık %75 kabul edilir.

18 yaşından önce

Görülmez.

Kalıcı mı

Evet, ömürlük.

• Teşhiste sağlık kapasiten 4 puana kadar düşer; çok iyi yaşayanda yaklaşık 1.
• Kontrol altına almak kapasiteyi geri getirmez. Hastalık gerçekten geçerse (tutan deneysel tedavi ya da yılda milyonda bir ihtimal) puanın yalnız dörtte biri geri gelir; kalanı iz olarak kalır.

Öldürür mü

• Tedavisizken evet: yılda yaklaşık %2.
• Kontrol altındayken öldürmez.
• Ölüm önce bir yıl uyarır.

Öbür etkiler

• Mutluluk aşınması ve ömür boyu ilaç.

İpuçları

• Son iki yılda üçten az kişiyle yakınlaşırsan risk hiç yoktur.
• Teşhis gelirse hemen tedavi ol.

İlişkili hastalıklar

• Klamidya: aynı yolla gelen, antibiyotikle geçen hastalık.
• Genel kurallar: Sağlık, İlişkiler.