Depresyon
"Geçer. Tekrar edebilir. Yardım almak işe yarıyor." Mutluluk düşünce gelen ruhsal bir hastalık. Birkaç gün sürer, geçer; sürerken iştahın kapanır.
Kimde, ne zaman başlar
- Mutluluğun 42'nin üstündeyken hiç gelmez. Yaşa bakmaz.
- Mutluluk düştükçe sıklaşır. Mutluluğun 35 civarındaysa her gün yaklaşık %0,4, 20 civarındaysa her gün yaklaşık %1,3 ihtimalle başlar.
- Borçluysan (nakdin eksideyse) 1,6 kat sık.
- Sağlığın 60'ın altındaysa daha sık.
- Bir kez geçirdiysen biraz daha yatkın olursun.
- Başka bir hafif hastalık sürerken başlamaz; biri geçince 30 günlük yılda yaklaşık 36 gün beklenir.
Pencere bazen nasıl başladığını söyler: "Alarm çaldı, kapattın. Kalkmak için bir sebep aradın, bulamadın."
Haber veren günler
Haber vermez, doğrudan başlar.
Belirtiler ve süre
- 6-12 gün sürer (30 günlük yılda; 60 günlük yılda iki katı).
- Hastalık boyunca sağlığının %15'i gider, mutluluğun yaklaşık 12 düşer.
- İştahın kapanır: geçene kadar çantandaki yiyecekleri yiyemezsin.
- Süre dolunca kendiliğinden geçer: "Bir sabah perdeyi kendin açtın. Gün yeniden bir şey ifade ediyor."
- Geçince kaybettiğin sağlığın %85'i geri gelir. Ağırlaşmaz, ambulans gelmez.
Tedavi
- "Doktora git, tedavi ol": 110.000₺. Tutarsa hemen geçer: "Terapi ve ilaçla sis dağıldı; yataktan kalkabiliyorsun."
- Tutma ihtimali: ilk seferde sağlığın 50 iken yaklaşık %68, 90 iken %78. Sonraki seferlerde 13 puan daha az.
- Tutmazsa sağlığın 10 düşer: "Seanslar sürüyor ama henüz bir şey değişmedi." Geçince kayıp büyük ölçüde geri gelir. Reklamla "İkinci görüş" bir deneme daha.
- "Şimdilik bekle": geçmesini beklersin.
Hapiste: "Revire gitmeyi talep et", ücretsiz. Revir ruhsal şikâyetleri kolay geri çevirir: yaklaşık %40 kabul. Reddedilirse ertesi gün yeniden iste; her ret bir sonraki talebin şansını artırır.
18 yaşından önce
- Çocukken hastalık yıl yıl işler; pencere yıl geçişinden sonra açılır, tedaviyi ailen öder.
- Kendiliğinden geçmesi zordur: her yıl yalnız yaklaşık %10 ihtimalle geçer. Geçmediği her yıl sağlık ve mutluluk götürür.
Dikkat: Çocukluktaki depresyon yıllarca sürebilir. Pencere açıldığında tedaviyi seç; masrafı ailen öder.
Kalıcı mı
Hayır. Sağlık kapasitene dokunmaz, iz bırakmaz.
Dikkat: Depresyon bir kez geldiyse tekrar etmeye yatkındır: mutluluğun 42'nin altına indiğinde ikinci atak iki kat, üçüncü dört kat, sonrası sekiz kat sık gelir. Mutluluğunu yüksek tutmak en iyi korumadır.
Öldürür mü
Az: yıl dönümünde hâlâ sürüyorsa yaklaşık %1 ölüm ihtimali taşır. Ölüm önce bir yıl uyarır.
Öbür etkiler
- Mutluluk daha da düşer; bu yeni ruhsal hastalıklara kapı açar.
- Yemek yiyemediğin için yiyeceklerin verdiği mutluluk da gelmez.
İpuçları
- Mutluluğunu 42'nin üstünde tut; depresyon hiç gelmez.
- Hastane'deki "Terapiye başla" (5.000₺, 16 yaşından sonra) mutluluğu 9 artırır.
- Borçtan çıkmak riski azaltır.
İlişkili hastalıklar
- Kaygı bozukluğu, Uykusuzluk: aynı yolla gelen ruhsal hastalıklar. Çocuklukta uykusuzluk sürerken depresyon daha sık gelir.
- Genel kurallar: Sağlık.