Çapraz bağ yırtığı

"Sahadan sedyeyle çıktın. Ameliyat ve aylarca fizik tedavi." Yalnız sporcuların başına gelen bir diz sakatlığı. Birkaç hafta sürer, geçer; öldürmez ama iyileşse de küçük bir iz bırakır.

Kimde, ne zaman başlar

• Yalnız sporcu mesleklerinde: futbolcu, basketbolcu, voleybolcu. Voleybolda biraz daha seyrek.
• Sporcuysan sık gelir: 28 yaşına kadar 30 günlük bir yılda yaklaşık beşte bir ihtimal.
• 28 yaşından sonra her yaş riski yaklaşık %8 artırır (beden yaşı). 38 yaşında neredeyse iki katıdır.
• Jübileyi reddedip oynamaya devam edersen iki kat.
• Sağlığın 60'ın altındaysa daha sık.
• Başka bir hafif hastalık sürerken başlamaz; biri geçince 30 günlük yılda yaklaşık 36 gün beklenir.

Pencere her zaman nasıl olduğunu anlatır: "İkili mücadelede ayağın çime takıldı, dizin içe döndü. Bir çıtırtı duydun." ya da smaçtan sonra tek ayağa iniş, hızlı bir yön değişiminde kilitlenen diz.

Haber veren günler

Haber vermez, maçın ortasında olur.

Belirtiler ve süre

• 12-20 gün sürer (30 günlük yılda; 60 günlük yılda iki katı).
• Hastalık boyunca sağlığının %15'i gider, mutluluğun yaklaşık 6 düşer.
• Süre dolunca kendiliğinden geçer: "Diz yeniden seni taşıyor. İlk antrenmanda temkinli koştun, sonra unuttun."
• Geçince kaybettiğin sağlığın %85'i geri gelir. Ağırlaşmaz, ambulans gelmez.

Tedavi

• "Doktora git, tedavi ol": 95.000₺. Tutarsa hemen geçer: "Ameliyat başarılı geçti; fizik tedaviden sonra sahaya döndün."
• Tutma ihtimali: ilk seferde sağlığın 50 iken yaklaşık %85, 90 iken %94. Sonraki yırtıklarda 13 puan daha az.
• Tutmazsa sağlığın 10 düşer, "Diz hâlâ boşa çıkıyor; dönüş biraz daha uzayacak." yazar; geçince kayıp büyük ölçüde geri gelir. Reklamla "İkinci görüş" bir deneme daha.
• "Şimdilik bekle": dizin kendi iyileşmesini beklersin.

Hapiste: "Revire gitmeyi talep et", ücretsiz, yaklaşık %80 kabul edilir.

18 yaşından önce

Sporcu mesleğine 18 yaşından önce girdiysen tedaviyi ailen öder; pencere yıl geçişinden sonra açılır. Bu yaşta hastalık yıl yıl işler, her yıl yaklaşık %30 ihtimalle kendiliğinden geçer.

Kalıcı mı

Hayır, ama iz bırakır.

• Nasıl geçerse geçsin (tedaviyle ya da kendiliğinden) sağlık kapasiten 1 puan düşer; bu iz geri gelmez. Günlük bunu yazar.
• Aynı sakatlığın ikinci izi yarısı kadardır. Yılların yüküyle gelen kalıcı sakatlık ayrı: Kronik diz sakatlığı.

Öldürür mü

Hayır.

Öbür etkiler

• Birkaç hafta halsizlik ve moral kaybı.
• Sağlık 60'ın altına inerse başka hastalıklar da sıklaşır.

İpuçları

• Sezonun önemli bir dönemindeysen tedavi ol; bekleme iki üç hafta sürebilir.
• Yaşın ilerledikçe sakatlık sıklaşır; jübileyi reddetmek riski ikiye katlar.

İlişkili hastalıklar

• Kronik diz sakatlığı, Kemik kırığı.
• Genel kurallar: Sağlık.