Astım

"Çantanda her zaman bir ilaç var." Çocuklukta başlayan bir nefes rahatsızlığı; ergenlikte yarı yarıya susar, susmazsa ömür boyu kalır. Çok nadiren öldürür; kontrol altındayken hiç öldürmez.

Kimde, ne zaman başlar

• İlk kez yalnız 2 ile 18 yaş arasında başlar (takvim yaşı).
• Seyrektir: çocukluk boyunca yakalanma ihtimali yaklaşık %2.
• Geçtiyse sonra geri dönebilir, yetişkinlikte de (seyrek). Geri dönen astımın izi ilkinin yarısıdır.

Pencere bazen nasıl başladığını anlatır: "Soğuk bir sabah yokuşu çıkarken nefesin ıslık çalmaya başladı."

Haber veren günler ve erken yakalama

• 18 yaşından önce hastalık yıl yıl işler ve haber vermez; yıl geçişinde teşhis konur.
• 18 yaşında başlarsa önce yaklaşık 3 gün "Kendini iyi hissetmiyorsun" yazar. O günlerde "Muayene ol" (1.400₺) yaparsan astım başlar ama kapasiten düşmez ve baştan kontrol altında olur.

Belirtiler ve süre

• Geçmezse ömür boyu sürer (aşağıda: Kalıcı mı).
• Anlık sağlığını kemirmez. Tedavisizken yılda yaklaşık 1 mutluluk götürür; kontrol altında bunun %40'ı.

Tedavi

• "Doktora git, tedavi ol": 38.000₺. Tutarsa kontrol altına alınır: "Doğru ilaçla nefesin rahatladı; astım kontrol altında."
• Tutma ihtimali düşük: sağlığın 50 iken yaklaşık %50, 90 iken %60.
• Tutmazsa sağlığın 10 düşer, geri gelmez: "Nefes darlığı sürüyor; ilaç işe yaramadı." Reklamla "İkinci görüş" bir deneme daha; sonra yeniden deneyebilirsin.
• İlaç gideri: yılda 13.000₺ (30 günlük yılda günde yaklaşık 433₺). Okuldayken ilacı ailen öder.
• "Deneysel tedaviyi dene": 18 yaşından sonra, yılda bir, 152.000₺, %5 tutar. Tutarsa tamamen geçer, kapasiteden aldığı puanın yarısı geri gelir; tutmazsa mutluluk -10, sağlık -4.

Hapiste: "Revire gitmeyi talep et", ücretsiz, yaklaşık %75 kabul edilir.

18 yaşından önce

• Pencere yıl geçişinden sonra açılır.
• Tedaviyi ailen öder; düğmede "ailen karşılıyor" yazar. Tutmazsa yeniden denemek de bedava.
• Deneysel tedavi için 18 yaşını beklemen gerekir.

Kalıcı mı

Ergenlikte geçmezse ömürlük; geçse de küçük bir iz bırakır.

• Teşhiste kapasiten 3 puana kadar düşer; çok iyi yaşayanda yaklaşık 1.
• Kontrol altına almak kapasiteyi geri getirmez.
• 18 yaşına kadar her yıl yaklaşık onda bir ihtimalle kendiliğinden geçer ("Aylardır ilaca ihtiyacın olmadı. Doktor astımın geride kaldığını söyledi."); 18'den sonra yılda milyonda bir ya da tutan deneysel tedaviyle.
• Geçince kapasiteden aldığı puanın yarısı geri gelir, yarısı küçük bir iz olarak kalır. Günlük ikisini de yazar.

Öldürür mü

• Tedavisizken çok az: yılda yaklaşık %0,2.
• Kontrol altındayken öldürmez.

Öbür etkiler

• Mutluluk aşınması ve ilaç gideri.

İpuçları

• Tedavi düşük ihtimalle tutar, ama çocukken her deneme aileden.

İlişkili hastalıklar

• Alerji: öbür çocukluk hastalığı.
• Genel kurallar: Sağlık.